Wofdex Kripto Para ve Blockchain Araştırma Direktörü Helin Çelik, “Sektörün önde gelen isimlerinden zaman zaman görüş alan regülatör kurumlar hem sektöre dair ılımlı bir politika yürütme çabasındalar” diyor. Çelik ile gündemi ve önümüzdeki döneme dair beklentileri konuştuk…
ERSAN TAYLAN
KRİPTO para ve blockchain ekosisteminin popülaritesinin günden güne artması ve fiziki para kullanımının gitgide azalması küresel ölçekte CBDC çalışmalarını ve regülasyon süreçlerini zorunlu hale getiriyor. Wofdex Kripto Para ve Blockchain Araştırma Direktörü Helin Çelik ile kripto para piyasasına yönelik düzenlemeleri konuştuk. İşte ayrıntılar…
Dünya kripto regülasyonları ve CBDC’ye nasıl bakıyor?
Ülkeler kripto para piyasasını düzenlemek için düğmeye basarken itibari para birimlerinin dijitalleştirilme çabaları devam ediyor. Genelde kriz anlarında parlamaya müsait olan Bitcoin’in yatırımcı kitlesi tabana yayılırken politika yapıcılar ve finansal otoriteler konuyu görmezden gelemeyecek düzeyde.
Kripto regülasyonları ekseninde CBDC çalışmaları hakkında bilgi verir misiniz?
İçerisinde bulunduğumuz 2023 yılı içerisinde özellikle kripto para birimlerini kontrol edilebilir bir alana çekmeye çalışan gelişmiş ülkeler regülasyon çalışmalarını hızlandırdı. Gelişmekte olan ülkelerde ise ılımlı bir adaptasyon sürecinin yürütüldüğünü söylemek mümkün. Yakın zamanda MiCA’yı onaylayan AB Komisyonu 27 üye devletiyle en geniş düzenleyici kurum özelliğine sahip olurken ABD kanadında hangi kurumun yetkili birim olacağı tartışması devam ediyor. Yine AB’de özellikle kaldıraçlı işlemlerin kapsamı ve belirli kurallara tabi olup olmayacağı konuşulan konular arasında.
CBDC pilot uygulamaları hakkında neler söylemek istersiniz?
Ödeme devleri CBDC pilot uygulamalarından pay alma yarışında. İsitatistiklere göre, dünya genelinde 900 milyondan fazla birey kripto parayla ilgileniyor. Gelişmekte olan ülkelerde nüfusa oranla kripto para kullanan kişi sayısı gelişmiş ülkelere göre daha fazla. Bloomberg Opinion verilerine göre, Türkiye’de nüfusun yarısından fazlası (Yüzde 54) kripto parayla ilgili. Özellikle pandemiden sonra artan genişleme son haftalarda gündeme gelen bankacılık krizlerinden sonra daha da artmış durumda. Artan kullanıcı sayısı kripto regülasyonlarını beraberinde getirirken CBDC çalışmalarına da yön verdi. AB, önceliği regülasyonlara verirken ABD dijital dolar fikrini araştırıyor. Hindistan bu yıl içerisinde pilot denemelerinin kapsamını genişletti ve daha fazla bankayla daha fazla lokasyonda deneme yapma kararı aldı. Rusya ise özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı’ndan sonra kripto paralara karşı ılımlı politika gütmeye başladı. Ülke ulusal bir kripto para borsası kurma fikrini yakın zamanda ertelese de Kafkaslar ve Ortadoğu ile farklı bir işbirliği yürütme fikrine hala sıcak görünüyor. Çin dijital yuan projesini eyaletlere yayma başarısı gösterirken Japonya dijital yen pilotuna yeni başladı. Üst limitler koyarak denemesini yürüten ülkede çalışmalar temkinli ilerliyor. Test aşamalarında ağırlıklı olarak finansal kuruluşlar ve bankalar ön planda olsa da ödeme devlerinin bu evrede farklı bir yarışı başladı. Brezilya, yakın zamanda, CBDC çalışması kapsamında pilot projesini görücüye çıkarttı. Çalışma içerisinde yerli ve yabancı pek çok kurum bulunurken Microsoft, VISA ve MasterCard çalışmalar içerisinde yer almak isteyen kurumlar listesine girdi. Kripto şirketleri için cazibe merkezi olan Latin Amerika’nın en büyük ülkesi şimdi de CBDC çalışmasıyla göz doldurmaya hazırlanıyor. Ağırlıklı olarak kripto para birimlerinin zorlayıcı unsuru olarak hayata geçirilen projelerle hem yatırımcı sayısı korunmaya çalışılıyor hem de bu alternatif yaratma yarışından avantajı elde bulunduran kurumlar geri kalmak istemiyor.
Ülkemizde CBDC’de ve kripto pazarının görümünü değerlendirir misiniz?
Türkiye kriptoda Ilımlı, CBDC’de Atik Olma Çabasında. Sektörün önde gelen isimlerinden zaman zaman görüş alan Regülatör kurumlar hem sektöre dair ılımlı bir politika yürütme çabasında, hem de Fintek yatırımlarını yıllar içerisinde artırmış durumda. Regülasyon, Fintek çalışmalarıyla eş zamanlı yürütülen Dijital TL çalışmaları da gündemde yer alan konular arasında. İlk ödemesi geçtiğimiz yılın son aylarında yapılan Dijital TL’nin pilot denemeleri seçili bankalar ve finansal kuruluşlarla yürütülüylor. TÜBİTAK-BİLGEM, ASELSAN VE HAVELSAN’ın da içerisinde olduğu dijital cüzdan uygulaması üzerinde çalışılıyor. TL’nin dijitalleştirilme sürecinde ise 2017-2022 yılları içerisinde artan Fintek yatırımları dikkat çekiyor. Türkiye Fintek Ekosistemi Durum Raporu’na göre, 2018-2021 yılları içerisinde yatırım adediyle yatırım tutarı doğru orantılı bir şekilde artarken 2022 yılında dengeler değişmeye başladı. 2022yılından itibaren yatırım adedi azalırken sektörlere yapılan yatırım tutarında ciddi bir artış var. Yatırımdan en çok payını alan sektörler ise ödemeler, blockchain, kripto varlık ve bankacılık teknolojileri. Grafikteki dengeler gözetilecek olunursa geleneksel finansal sistemin dönüştürülme sürecinin hız kazandığını söylemek mümkün. Finansal kuruluşların dijitalleşmesi ve blockchain teknolojisine yüzünü dönmesiyle birlikte farklı sektörlere dalgalar halinde yayılım yaşanması olası. Ancak bu noktada, özellikle devam eden regülasyon sürecinin hem geliştiriciyi hem de kullanıcıyı desteklemeye devam etmesi önem arz ediyor.